Kompresör Arızası Nasıl Anlaşılır? Soğutma Kompresöründe 6 Belirti

"Kompresör" kelimesi birçok cihaz için kullanılır. Bu yazı yalnızca soğutma kompresörlerini anlatır: endüstriyel buzdolapları, derin dondurucular, market ve reyon dolapları, vitrinler ve soğuk odalardaki kompresörler. Hava kompresörü (lastik şişirme, boya tabancası) ve araç klima kompresörü farklı makinelerdir; bu belirtiler onlara uymaz ve biz bu cihazların tamirini yapmıyoruz.

Soğutma kompresörü, sistemin kalbidir. Soğutucu gazı sıkıştırıp devrede dolaştırır. Ticari dolaplardaki kompresörlerin çoğu kapalı (hermetik) gövdelidir; motor ve pompa aynı kapalı gövdenin içindedir. Bu yüzden içi açılıp onarılmaz; arızalıysa genellikle değiştirilir. Kompresör değişimi masraflı bir iş olduğu için doğru teşhis önemlidir.

1. Hiç çalışmıyor. Gösterge açık, termostat soğutma istiyor ama kompresörden ses gelmiyor. Bazen yalnızca kısa bir "tık" sesi duyulur ve yine susar. Bu, kompresörün kalkış yapamadığını gösterebilir.
2. Çalışıp hemen duruyor. Kompresör birkaç saniye ya da birkaç dakika çalışıp duruyor, bir süre sonra yeniden deniyor. Bu "kısa çevrim" kompresörü hızla yıpratır.
3. Durmadan çalışıyor ama soğutmuyor. Kompresör çalışıyor, ses normal, ama dolap ya da oda hedef sıcaklığa inmiyor. Kompresör gaz basamıyor olabilir.
4. Gövdesi aşırı ısınıyor. Çalışan bir kompresörün gövdesinin ılık, hatta sıcak olması normaldir. Ancak yaklaşılamayacak kadar ısınması, yanık kokusu ya da sık sık termik korumaya geçip durması normal değildir.
5. Alışılmadık ses yapıyor. Vuruntu, metalik tıkırtı, yüksek uğultu ya da kalkışta zorlanma sesi. Sesin yeni başlamış olması önemli bir ipucudur.
6. Sigortayı ya da kaçak akım rölesini attırıyor. Kompresör devreye girdiği anda sigorta atıyorsa, sargılarda kısa devre ya da gövdeye kaçak olabilir. Bu belirti hem cihaz hem güvenlik açısından ciddidir; cihazı yeniden çalıştırmayı denemeyin.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına "kompresör bozuk" demek değildir. Her birinin kompresör dışında sık görülen sebepleri vardır:

• Hiç çalışmama: Elektrik beslemesi, termostat, kontrol kartı, kalkış rölesi, termik koruma ya da kondansatör.
• Çalışıp durma: Kirli kondenser, duran kondenser fanı, düşük voltaj, bozuk röle ya da termostat.
• Çalışıp soğutmama: Gaz kaçağı ya da eksikliği, devrede tıkanma, iç fanın durması ya da evaporatörün buzla kaplanması.
• Aşırı ısınma: Kondenserin kirlenmesi, kondenser fanının durması, cihazın havasız ve çok sıcak bir yerde çalışması, gaz eksikliği ya da fazlalığı.
• Ses: Gevşemiş montaj lastikleri, birbirine ya da gövdeye sürtünen borular, fan pervanesinin bir yere değmesi.

Buzlanma, conta ve fan gibi kompresör dışı sebepleri dolap tarafından market dolabı neden soğutmaz yazımızda anlattık. Kesin karar, sargı ölçümü, çalışma akımı, gerilim ve gaz basınçlarına bakılarak verilir. Biz kompresör değişimine bu ölçümleri yaptıktan sonra karar veriyoruz.

Kompresörler çoğu zaman kendi kusurlarından değil, sistemin başka bir yerindeki sorundan bozulur. En sık sebepler şunlardır:

• Kirli kondenser. Isı dışarı atılamaz, kompresör yüksek basınç ve sıcaklıkta çalışır.
• Gaz eksikliği. Birçok kompresör, dönen gazla soğur. Gaz azaldığında kompresör ısınır ve yıpranır. Gaz kendiliğinden eksilmez; bir kaçak vardır.
• Elektrik sorunları. Düşük ya da dalgalı gerilim, sargıları zorlar.
• Sık aç-kapa. Kısa çevrim yapan ya da fişi sürekli çekilip takılan bir cihazda kompresör, en çok zorlandığı kalkış anını defalarca yaşar.
• Yanlış gaz ya da fazla gaz. Cihazın etiketindeki gaz tipine ve miktarına uyulmayan dolumlar kompresöre zarar verebilir.

Bu yüzden arızalı bir kompresörü değiştirmek yetmez; onu bozan sebep bulunmazsa yeni kompresör de aynı akıbete uğrayabilir.

Güvenle yapabilecekleriniz:

• Kondenserin önünün açık olduğunu ve ızgaranın tozla kaplanmadığını kontrol edin.
• Cihazın havasız bir köşede ya da ısı kaynağının yanında durmadığına bakın.
• Kompresörün çalışma düzenini birkaç dakika izleyin: hiç çalışmıyor mu, çalışıp duruyor mu, durmadan mı çalışıyor? Not alın.
• Sigorta atıyorsa cihazı kapalı tutun.

Yapmamanız gerekenler:

• Soğutma devresini açmayın. Borulara, vanalara ve bağlantılara dokunmayın. Gaz basınç altındadır, soğuk yanığına yol açabilir; bazı ticari cihazlardaki gazlar yanıcıdır.
• Kompresörün elektrik kapağını ve kondansatörünü açmayın; kondansatör fiş çekildikten sonra da elektrik tutabilir.
• Çalışan kompresörün gövdesine çıplak elle dokunmayın.
• Cihazı defalarca kapatıp açarak "kendine gelmesini" beklemeyin.

Ölçüm kompresörün gerçekten arızalı olduğunu gösterdiyse sıradaki karar budur. Bu kararı birkaç soru belirler:

• Gövde ve yalıtım sağlam mı? Kapıları iyi kapanan, yalıtımı bozulmamış, paslanmamış bir cihazda kompresör değişimi çoğu zaman mantıklıdır.
• Uygun kompresör bulunabiliyor mu? Cihazın gaz tipine ve kapasitesine uygun bir kompresörün bulunması gerekir.
• Başka parçalar da yorgun mu? Fanlar, kontrol kartı ve conta da değişim istiyorsa toplam masraf yeni cihaza yaklaşabilir.
• Kompresörü ne bozdu? Sebep giderilemeyecek bir sorunsa, örneğin cihaz yeri değiştirilemeyecek kadar sıcak bir noktadaysa, bunun da hesaba katılması gerekir.

Servisi ararken cihazın türünü, markasını ve modelini, belirtinin ne zamandan beri sürdüğünü ve kompresörün çalışma düzeni hakkında not aldıklarınızı söylerseniz ön değerlendirme hızlanır. Tespitten sonra, işe başlamadan önce seçenekleri ve fiyatı size bildirip onayınızı alıyoruz.